Viết và đọc truyện ngắn

Hiện tại có hai xu hướng dựng truyện. Truyện có cốt truyện và truyện không có cốt truyện. Cách nào cũng tốt và cũng có thể viết hay cả.

Lâu nay trên báo chí xuất hiện vô số bài văn xuôi kể lại một câu chuyện, tự gọi là” truyện ngắn”. Những cái đó có phải là truyện ngắn chính thống hay không? Tôi nghĩ đa số là không. Bởi đơn giản truyện ngắn không là một đoạn văn xuôi ngắn, cũng không phải là một câu truyện ngắn, thể loại ấy có những đặc trưng rất khác biệt. Song ở đây cũng chẳng phải là lúc để tham luận dông dài thế nào là truyện ngắn chính thống. Tôi chỉ xin nói một vài kinh nghiệm bản thân về viết và đọc truyện ngắn.

Chúng ta đã từng nghe đâu đó câu :” Trong văn học không ai dạy ai được cả" Hết người nầy tới người khác bắt chước nhau nói rặt một điều như thế để được tiếng là khiêm tốn, thật ra chỉ là cách nói mị dân, ám chỉ, bất cứ ai biết chữ là viết được truyện ngắn. Có phải đúng thế không? Không và nói kiểu đó cũng chẳng có lợi gì cho người mới cầm bút, đôi khi nó còn gây phản tác dụng. Mấy “anh lính mới” nghe thế tưởng chuyện văn chương là cái gì bí ẩn, ghê gớm, có muốn dạy, chẳng thể dạy, và có muốn học cũng chẳng học được. Họ nghĩ ấy là thứ đặc quyền của một số người được “ơn trên” ban cho cái gọi là năng khiếu văn học, còn “bá tánh” thì không. Tôi nghĩ một cách thô thiển văn học vẫn có thể "dạy" và "học" được, nhà trường vẫn dạy và học đó! Dĩ nhiên môn văn ở nhà trường khác hẳn với việc sáng tác. Tôi hiểu “ dạy” và “học” theo cách người đi trước "chỉ"và "dẫn" người sau để bớt khó nhọc và mất thời gian .

Thánh kinh từng nói:" Tìm thì thấy" Song mấy ai đủ kiên trì và can đảm đi trọn con rất dài, đầy chông gai, bất trắc luôn luôn chờ đón ở bất cứ đoạn nào. Trên con đường tìm đến văn học bao nhiêu người đã vấp ngã, có người gượng đứng lên đi tiếp, có người quị luôn. Số người đến bờ bên kia rất ít, đếm trên đầu ngón tay. Thử tưởng tượng, một cô một cậu nào đó tốt nghiệp phổ thông, rất yêu văn chương, nghĩ mình có năng khiếu, tự nguyện từ bỏ các cuộc đi chơi đi ăn với chúng bạn, ngồi nhà đóng cửa lại miệt mài viết cái truyện, gởi đến tờ báo cùng với cả hy vọng, song chẳng thấy đứa con tinh thần chào đời. Cái truyện giống như viết trên những lá chì ném xuống nước, chìm lĩm, chẳng tăm hơi. Thử hỏi, chừng đôi lần như thế, người kiên nhẫn cách mấy cũng phải nãn, bỏ cuộc. Vậy thì tại sao người đi trước, “có chút kinh nghiệm” lại không thể chỉ dẫn? Có gì là tự cao tự đại khi nói mình “có chút kinh nghiệm" ? Phải quan niệm cái “ Chút kinh nghiệm” cỏn con ấy không là cái đáng để kiêu hãnh. Kinh nghiệm chẳng qua chỉ là những thất bại, những bước lỡ lầm, sụp hầm hố trên con đường tìm đến văn chương, ai không thất bại? Nay ta quay lại nắm tay dẫn người đi sau dẫn qua an tòan, tốt quá chứ?

Hiện tại có hai xu hướng dựng truyện. Truyện có cốt truyện và truyện không có cốt truyện. Cách nào cũng tốt và cũng có thể viết hay cả.

Xưa, bên Âu châu, nhất là Anh, sau buổi ăn tối, cả nhà kéo nhau ra phòng ngòai, gọi là phòng hút thuốc ( Smocking room) bàn việc trong nhà, trong ngày. Gặp bữa không có việc, nhân dịp ấy một người đọc sách hay kể chuyện cho cả nhà nghe, thời chưa có những phương tiện nghe nhìn hiện đại TV, Radio, đó là một lối giải trí lành mạnh cho cả gia đình. Như thế truyện phải thuộc loại kể được. Muốn kể được phải dễ nhớ và cần có cốt truyện. Vì thế các nhà văn bắt buộc phải viết truyện có chuyện dễ nhớ dễ kể. Cốt truyện, tứ truyện phải li kì, éo le, gay cấn,hấp dẫn ngay từ dòng đầu đến cuối. Vì thế lọai tiểu thuyết in báo nhiều kì ( feuilletons ) ra đời cùng với nhật báo. Đặc trưng của loại nầy là đọan kết hôm nay phải lôi cuốn cho ngày sau, ví dụ như:” Hung thủ rút dao ra đưa lên…” hoặc “ Nam đưa Nữ vô phòng, khép cửa lại…” luôn luôn có chữ “ còn nữa” và ba chấm lững hứa hẹn, mục đích cũng chỉ để bán được báo!

Ngày nay,nói chung, khuynh hướng thứ nhất (Truyện có cốt) đang và sẽ còn thịnh hành ở miền bắc. Xu thế thứ hai đang ở chiếm thế thượng phong ở miền Nam.

Sêkov, ông vua truyện ngắn người Nga, lúc đầu cũng viết truyện có cốt chuyện song về sau ông, khi đã viết nhiều, thành thạo, viết một thời thấy chán cách dựng truyện cũ kĩ ấy. Ông nói:" Có cốt truyện thì cần phải có người hùng, hành động dũng cảm cao thượng, vị tha, hy sinh. Song mấy đức tính ấy tốt đẹp ấy ngày càng hiếm lấy đâu ra để viết mãi?. Con người thời đại “hơi bị” tầm thường! Cuộc đời nầy mấy ai là người hùng? Mấy khi xãy ra chuyện li kì ? Một người đàn ông, thường thường bậc trung, chủ gia đình trung bình, sáng vác ô đi tối vác về. Đâu phải ngày nào cũng lên bắc cực đánh nhau tay không với gấu trắng? Mà thường thì ở nhà, ăn xúp bắp cải, rửa chén, quét nhà, và….gây lộn với vợ!

Cuộc đời nầy gồm những con người bình thường. Nhưng những cuộc đời bình dị ấy không có nghĩa cuộc sống le lói, buồn thảm, không có những điều thú vị, để khai thác viết thành chuyện …

Viết theo phong cách nầy không phải dễ, vì không có cốt, nó giống như người không xương, oặt ọeo, viết không khéo sẽ thành tùy bút hay một cái gì đó tương tự. Vì thế nó rất cần một cái gì để tựa, với tôi, điểm tựa để dẫn dắt câu chuyện là cái "ý". Viết theo cái "ý"ù, cố tìm ra được một cái "ý" đặc sắc thì mới " ăn" thiên hạ, "ý"ù làng nhàng, có viết trăm truyện, chẳng đi đến đâu.

Cái "ý" kiếm ở đâu? Mỗi người có một cách. Tôi cũng có "mánh" để tìm ra cái ý, không biết “mánh” nầy tốt không? Song chẳng giấu nghề, cứ bật mí. Đối với tôi, cái “ý”ù nó hiện ra từ cái "hình" bắt gặp trong cuộc sống, cũng có khi nó hiện ra trong khi nói chuyện. Trên bàn tiệc, bàn nước, trong sách báo, phim ảnh… song tình cờ là chính. Tôi thường tìm hình theo kiểu "mèo bắt chuột "Con mèo không bao giờ đi lang thang tìm chuột, biết chuột ở đâu mà tìm ? Chỉ còn cách nằm rình rập ở những nơi chuột thường xuất hiện như gầm bếp, đụn lúa, thấy chuột ló ra thì tóm, hoàn toàn ngẫu nhiên, may rủi, nhưng chẳng thiếu đâu. Cách viết nầy theo một trình tự bất biến sau : Hình sinh ý, ý sinh truyện.Thánh kinh mở đầu bằng câu: Bắt đầu là lời… Tôi nói bắt đầu là hình…

Ví dụ, một lần đến thăm cửa hàng bán đồ lưu niệm, trong cái lọ thủy tinh chứa chiếc tàu nhỏ ghép từ những mảnh gỗ thông tí hon. Nhìn hình ảnh ấy, chỉ trong thời gian một cái chớp mắt, tôi" bắt" ngay được cái ý: Chiếc tàu tượng trưng cho sự tự do dọc ngang biển rộng sông dài. Cái chai lại là hình tượng gò bó tù hãm. Thế là hai hình tượng hoàn toàn đối lập, mâu thuẩn, lại dính liền với nhau, hiện ra cái tứ cấu thành truyện ngắn" Chiếc tàu trong chai" đầy tính nhân. Truyện chiếm giải nhất cuộc thi truyện ngắn báo Hậu Giang năm 1993. Sau được Nhà xuất Bản Kim Đồng in thành tập chung với một số truyện thiếu nhi của tôi và một lần nữa nó được giải cuộc thi của tờ báo Phật Giáo về đề tài những câu chuyện vị tha, thương yêu đồng loại, tờ Giác ngộ.

Xin tóm tắt: Trong một quán rượu trên bến cảng có trưng bày mẫu vật chiếc tàu trong chai, một con tàu ba cột buồm, loại tàu buôn bằng gỗ thế kỉ trước. Mẫu trưng bày rất đẹp nầy để trên nóc tủ cao, nhiều năm qua chưa ai sờ đến. Vào một đêm rất khuya.Trong quán chỉ còn một thủy thủ già hết thời, ấy là lão Tâm, lão đã có cả một đời hào hùng dọc ngang trời biển .Nay lão không còn đủ sức phiêu lưu nữa, lên bờ giúp việc tồi tàn cho quán rượu nghèo dành riêng cho thủy thủ. Đêm đã khuya lão chưa được đi ngủ, còn lau chùi sàn nhà do bọn thủy thủ say mửa ra rất bẩn thỉu. Có một thủy thủ tên là Chín Thu, hắn cao to và rất khỏe. Hắn là đàn anh của bọn mới vào nghề, hắn rất ganh tị với ông lão vì nghe bọn đàn em ca tụng thành tích oai hùng của ông lão. Một mình ông chế ngự được con cá kiếm khổng lồ biển Bắc . Hắn muốn làm nhục ông lão. Khi thấy ông lau đến gần. Hắn tung chân đá văng xô nước, hét to, buộc ông lão cởi chiếc áo thủy thủ đang mặc trong người ra lau sàn nhà. Ông lão lặng lẽ, nhẫn nhục cởi chiếc áo thủy thủ cũ ra lau. Thằng Chín Thu, còn bày nhiều trò hành hạ lão. Thế rồi chiều hôm sau, trời biển xám như chì, và cơn bão đang chực chờ ngoài khơi, biết hiểm nguy song cả bọn hết tiền phải từ giả vợ con đi vào cơn bão dữ. Thuyền ra tới khơi thì một cơn bão hung tợn kéo tới, chỉ qua vài con sóng lừng, sóng chụp thuyền chìm, mạnh ai nấy lo mạng sống, tìm ván, can nhựa ôm nổi trên biển hung tợn. Trên bến cảng, gia đình bọn thủy thủ nghĩ cả bọn chuyến nầy chôn thây trong bụng cá. Vợ con kéo nhau ra biển thương khóc, đắp một hàng mười mấy cái mộ cát, mả gió, đốt vàng mã tro tàn lả tả bay, cảnh tượng thật là đau buồn. Ông lão Tâm vội chạy ra kè đá tháo dây lấy chiếc thuyền nhỏ mở máy đạp sóng ra khơi. Nhờ bao năm đi biển, ông lái con thuyền nhỏ lướt sóng, đến nơi kịp cứu được hầu hết số thủy thủ. Người cuối cùng bị sóng cuốn đi xa quá là Chín Thu. Ông lão nghe tiếng kêu cứu vang trong gió ông vội lái chiếc thuyền con đến, thuyền chạy được một đoạn, xa xa đã thoáng thấy cánh tay vẫy nước kêu cứu thì con thuyền hết dầu. Ông không nở bỏ hắn chết, ông lão liều lĩnh lao mình xuống dòng nước sôi sục, tới nơi ông bảo hắn bám vào chiếc lưng người già nhăn nheo như làn da voi, Oâng lội về gần đến thuyền. Giờ đây bám vào lưng ông lãohắn mới thấm thía, chỉ mới tối qua hắn còn bày trò vật tay để hành hạ ông lão. Cánh tay khẳng kheo như củi mục của người già đã bị cánh tay vạm vỡ của hắn đè bẹp. Bây giờ chính cánh tay già nua ốm yếu ấy đang từ từ khoác nước đưa hắn đến chỗ sống. Gần tới con thuyền hắn buông ông già ra, nói: "Tui đủ sức bơi rồi, thôi lão cố bơi về đi " Lão Tâm tuổi già sức yếu, lạnh, và cũng vì khối thịt khổng lồ trên lưng làm cho hết cả sức lực, lão cố rướn tới, được mấy sải chìm lĩm,cả bọn trông thấy nhưng chẳng đứa nào cứu. Ngay trưa ấy cả bọn được tàu hải quân cứu. Thằng Chín Thu lên bờ trần truồng chạy như người điên trên bãi cát, hét:" Bà con ơi ! Ông trời không có mắt, sao cá xà cá mập không nuốt thàng Chín Thu bất nhân bất nghĩa nầy đi lại để cho biển nuốt vị Đại Thế Chí Bồ Tát !!!" Đêm ấy hắn lại vào quán uống rượu, thật say và thật khuya. Hắn lén bê" chiếc tàu trong chai" đem ra bãi biển. Dưới ánh trăng sáng vằng vặt hắn cẩn thận lấy đá đập vỡ chai, than thầm:" Lão BỒ Tát ơi ! Con tàu được tự do rồi đo ù!" Hắn đem chiếc tàu xuống biển đặt lên mặt nước, chiếc tàu hơi chòng chành rồi lấy lại thăng bằng. Một ngọn gió khuya thổi từ đất liền ra biển, con tàu bắt đầu ra khơi. Chín Thu gào lên :" Thuyền ơi ! Vươt ngàn trùng dương đi thật xa tới bên kia thế giới cặp vào bến bờ an lạc, đừng bao giờ quay về cái bến đời ô trọc nầy !!!"

Tôi tóm tắt truyện nầy chỉ để nói, Bắt đầu từ một cái hình lạ thường, hình sinh cái ý, ý làm nên câu chuyện. Con tàu và cái chai là dựa theo thủ thuật hình ảnh đối lập. Trong truyện tôi còn sử dụng cả kĩ thuật” Phục bút”. Nhân vật Chín Thu lúc đầu là phản diện, sau hóa chính diện. Phục bút là cách dùng ngòi bút đánh lừa độc giả. Kĩ thuật phục bút là sở trường của nhà viết truyện trinh thám, vụ án. Ban đầu là một vụ án, người viết đưa ra một số nhân vật khả nghi, để lừa độc giả. Sau cùng mới tiết lộ thủ phạm. Thủ phạm càng bất ngờ càng thú vị.

Thêm một ví dụ về hình sinh ý. Cách đây mấy năm ở Nha Trang còn phát truyền hình Liên Xô, phát suốt ngày đêm. Một lần tình cờ tôi thấy hình ảnh một người vừa mãn hạn tù. Hắn được dẫn đến văn phòng trại giam làm thủ tục phóng thích. Họ trả hắn tài sản đã gởi lại trước khi vào tù. Trong chiếc phong bì giấy ố vàng màu thời gian ấy có vật quí nhất là chiếc đồng hồ quả quít, rất cũ lớp vàng mạ trên nắp phai cả, đó là tặng phẩm của người cha kính yêu của hắn. Hắn mở nắp ra xem. Chiếc đồng hồ mười năm qua không được lên dây đã đứng từ ngày chủ nó vào tù. Nó dừng lại đúng vào lúc chín giờ sáng cách đây đúng mười năm. Mọi chiếc đồng hồ trên thế gian nầy đều chạy, chỉ riêng chiếc đồng hồ thằng tù là dừng mười năm, giống hệt cuộc sống của hắn cũng đã bị ngừng đúng mười năm. Từ cái hình ấy sinh ra cái ý, tôi viết truyện "chiếc đồng hồ". Sau nầy gởi báo Thanh niên lấy tên " Nụ cười gợi lại mùa xuân" đăng trong số báo xuân năm 1995, Truyện rất ngắn, hai nghìn từ, viết trong một buổi, đánh bại hàng trăm truyện ngắn khác của những cây bút tên tuổi, nhuận bút đủ ăn tết.

Xin tóm tắc để minh họa :" Lúc ra tù, hắn đến đâu đều bị xua đuổi, kể cả vợ con. Ai cũng ghét cũng sợ cũng khinh, đến chó thấy hắn, tới gần hít ống quần nhận ra cái "mùi thằng tù, mùi bất lương" xông vào sủa. Trong lúc ấy bọn xấu nghe tin hắn được tự do liền đến móc nối, với bao nhiêu đề nghị cướp ngân hàng, bắt cóc con tin, giết người thuê, bao nhiêu cuộc làm ăn bất chính song rất hấp dẫn người trong cảnh hắn. Lần nầy hắn cương quyết không làm người xấu nữa. Thế nhưng cũng từ đây thế giới những con người lương thiện đã khai trừ hắn, hắn không làm sao hội nhập được. Hắn đi xin việc khắp nơi song chẳng nơi nào chấp nhận cho hắn công việc dù đó là công việc nặng nhọc tồi tàn lương ít nhất. Cuối cùng hắn tìm được việc làm, một công việc rất đặc biệt, rất nguy hiểm, rất dễ nãn mà lương thì rất thấp nên chẳng ai nhận làm. Ấy là việc cạo lớp vôi cũ bên ngoài những tòa nhà cao tầng. Suốt ngày hắn treo mình lơ lửng trên cao, hàng trăm mét sống trên tấm ván nhỏ ăn, uống, nghỉ ngơi và làm việc, được cái suốt ngày chẳng giao tiếp với ai, giờ đây hắn mắc cái bệnh rất lạ là bệnh "sợ người". Một hôm đang làm việc thì từ trong cửa sổ tầng lầu thứ mười có chiếc máy bay giấy bay ra, chiếc tàu bay lượn đảo nhiều vòng cuối cùng bay đến chỗ hắn, hắn thuận tay bắt lấy. Có hai đứa bé chồm người ra cửa sổ nhìn, bọn chúng tưởng chiếc tàu bay đã lượn xuống tới đường phố dưới kia. Không ngờ có người đàn ông đang treo mình lơ lửng bên ngoài căn hộ cầm chiếc tàu bay giấy. Bọn trẻ con rất dễ thương, nói :" Bác ném cho nó bay nữa đi !" Hắn ném. Chiếc máy bay mở ra nhiều vòng tròn rất đẹp lượn lờ mấy vòng xuống thấp dần, hồi sau mất hút trong dòng xe cộ. Bọn trẻ con reo hò thích thú. Mẹ chúng đi tới của sổ chồm người nhìn ra. Một khuôn mặt phụ nữ khả ái dịu dàng, thấy hắn, cô ta nở nụ cười đầy thiện cảm. Hắn cười lại, lòng như nở hoa, và hắn bỗng thấy rất ân hận, tự trách mình đã nghĩ sai về con người, con người đâu phải ai cũng tệ bạc? Hắn thấy từ đây đời hắn mới được thực sự hồi sinh. Hắn cho tay vào túi lấy chiếc đồng hồ ra lên dây đưa lên tai lúc lắc. Đồng hồ kêu tích tắc…tích tắc…tích tắc…như tiếng quả tim tái sinh…

Đừng sợ hết, những hình ảnh đập mạnh vào tâm hồn ta nhiều lắm, miểng tâm hồn ta là chiếc chuông đồng hay sợi dây đàn thì nó sẽ ngân lên. Cuộc sống giàu có lắm, nó thiên hình vạn trạng, cung cấp cho ta biết bao nhiêu cái tứ. Vấn đề là ta có tinh tế nhận ra và có kịp thời tóm lấy nó và dựng lên câu truyện tráng lệ, cống hiến lại cho đời hay không?...

Còn nhiều thủ thuật rất đáng để cho chúng ta học tập trong khi viết truyện ngắn. Tôi rất thích cái thủ thuật tạm gọi là “Dĩ tiểu vi đại”, lấy cái nhỏ để ám chỉ cái lớn. Trong phim Titanic( Phim nầy tôi chỉ thích các tiểu tiết, chứ sự vĩ đại tốn hàng mấy trăm triệu Mỹ kim tôi không phục) để mô tả sự kiện chiếc tàu khổng lồ đâm phải núi băng, Cái hay ở chỗ với một sự kiện va chạm khủng khiếp đó được đạo diễn cao tay nghề, tài năng mô tả bằng một hình ảnh rất nhỏ, rất nhẹ: một rung động mong manh, chiếc cốc cà phê trên bàn ngủ chỉ hơi sóng sánh. Lấy cái nhỏ để nói cái lớn là thế. Nếu là nhà văn ta thế nào cũng sử dụng thành ngữ ”Long trời lỡ đất”… Hay nhà đạo diễn non tay nghề của ta thế nào cũng cho mô hình chạm phải băng sơn, một tiếng nổ lớn, bao nhiêu đồ đạc đổ vỡ, hỗn độn cùng với tiếng kêu thét rùng rợn… Trong truyện ngắn ”Trưởng nam của đá” của tôi, để mô tả sự kiện một hòn đá khổng lồ, to như cái nhà lầu, tròn như quả trứng, gọi là Hòn Trứng, đang đứng lưng chừng Núi Sạn, cao hàng trăm mét so với mặt đất, hõng chân lăn như một quả bóng xuống sông Cái Nha Trang, tôi không dùng thành ngữ ”Long trời lỡ đất” bình thường mà mô tả sự việc một cách gián tiếp: ”Người vợ chuyển bụng, vừa sổ đứa con, bà mụ hối anh chồng ra dây phơi quần áo rút mấy cái tả. Chồng sờ thấy mấy chiếc tả trẻ con xé bằng thứ vải mỏng như cánh chuồn, phơi nắng suốt ngày vẫn còn ướt nhẹp. Anh ta kinh ngạc, tưởng mưa, nhìn lên mái ngói thấy đỏ au và hai chú bồ câu đang gù nhau trong nắng…” Đoạn đó tả về sự chào đời của “vị trưởng nam của đá”. Hóa ra Hòn Trứng lăn xuống sông làm nước bắn lên rất cao rơi xuống thành cơn mưa làng Vĩnh Ngọc bên kia sông. Lấy cái kết quả nhỏ để nói cái lớn, không cần dùng dao to búa lớn, đại ngôn, cường điệu mà vẫn đạt hiệu quả.

Trong văn học những câu nói chung chung. Những tràng lý luận dông dài, những lý sự về việc đời, dù là khuôn vàng thước ngọc đi nữa cũng chẳng ăn thua gì, không gây được ấn tượng. Phải là tìm cho ra cái cụ thể, càng cụ thể càng tốt. Cụ thể là cái có thể sờ mó được, nắm được, thấy được. Lấy cái "sắc sắc" để nói cái" không không". Lấy vật thể nói cái điều trừu tượng. Một truyện ngắn Trung Quốc hiện đại nói về anh chàng tham ô, không cần phải nói ấy là một nhân vật thoái hóa suy đồi ăn hối lộ, xấu xa…nói thế không gây ấn tượng bằng chỉ cần một chi tiết? Cái bậc thang bằng gỗ vào nhà anh mấy năm sau khi anh giữ chức trưởng ban tổ chức đã mòn đi do bàn chân của những người đến lo lót… Trong bộ sách chiến tranh trứ danh đông phương, mà theo tôi còn hay hơn " Chiến tranh và hòa bình". là bộ Tam Quốc diễn nghĩa người viết không cần tả Quan Vân Trường ,vị tướng hào hùng nghĩa khí ra sao. Chỉ cần một chi tiết gồm mấy con số. Nói về sự dũng mãnh của Quan Công chỉ cần một câu, cũng hết sức sinh động " Quá ngũ quan trảm lục tướng" (qua năm cửa ải chém sáu tướng). Hay để nói cái cảm nghĩ xót xa bẽ bàng của người hùng trong cảnh cá chậu chim lồng, người viết chú ý tới cái mông của Quan Vân Trường, mông ấy trước đây suốt ngày cùng với con chiến mã lăn lóc chiến trường da dày như da trâu. Nay được Tào Tháo nuôi dưỡng, an nhàn vô vị, sờ thấy làn da mỏng và mềm đi. Người hùng ngậm ngùi không được tung hoành chiến trận… ấn tượng biết bao?! Cụ thể là tình tiết sờ sờ ra đó. Để tả cái dũng mãnh của Quan Công, có một chi tiết rất hay, rất thơ. Quan Công đơn thương độc mã, phi ngựa xông vào thành địch, chỉ một cái huơ đao, chém bay đầu hai viên đại tướng Nhan Lương, Văn Sú, quay ngựa trở về tướng phủ Tào Tháo, chén rượu tiển hâm nóng, vẫn còn ấm ! Không cần dài dòng, chỉ cần hình ảnh bậc cửa mòn, làn da mỏng, chén rượu ấm…bằng cả mấy trang giấy dông dài tả tình, tả cảnh. Tôi tuy không sánh với người xưa song rất khoái viết về các chi tiết cụ thể. Trong truyện "Mộng bá vương", Thay vì viết:"…mấy kép hát khi hạ vai tuồng ra trước cửa rạp ngồi ăn bắp nướng…" Viết như thế là chưa ăn thua! Chưa chi tiết, chưa sống, phải nói"… Mấy thằng kép tre,û kép tơ, kép độc, kép lẳng, khi hạ vai tuồng vào hậu trường vội vàng thay y giáp quan văn, tướng võ, mặc quần xà lõn ra trước cửa rạp ngồi chồm chỗm cạp bắp nướng…Bắp Cồn Hến, một cái cồn cát nhỏ Vỹ Dạ ngó qua, nổi tiếng có giống bắp ngọt. Muốn nướng cho ngon phải lựa bắp mới héo râu, nướng trên lửa than, rưới nước mắm mỡ, dằm ớt xiêm…" toàn là cái nhỏ, cái thấy được, sờ mó được. Nói về thủ thuật lấy hình ảnh cụ thể nói cái trừu tượng thì truyện ngắn "Con chuột vải , truyện nầy còn sử dụng cả thủ thuật “đặt cái đen cạnh cái trắng” là rất đắt.

Xin kể để minh họa thủ thuật đặt cái trắng bên cái đen và dựa vào một chi tiết cụ thể: Hai nhân vật chính đều làm trong ngành y. MỘt (đen) nhà nghèo, không học, làm nghề Sơn Đông mãi võ, bán thuốc quảng cáo, ra chợ Đầm bán mấy viên kẹo xổ lãi xanh đỏ, thuộc ghẻ, thuốc bổ thận, tráng dương, dưỡng thai. Với đạo cụ chỉ là một con chuột thắt bằng chiếc khăn tay, nhảy nhót để dụ mấy đứa trẻ con bụng õng và mấy người nhà quê. Hắn kiếm tiền cũng kha khá…Nhân vật (trắng) kia là một bác sĩ danh giá đổ bằng tiến sĩ y khoa đại học y Paris về nước, xuất thân trong gia đình thượng lưu trí thức, quyền thế, bên vợ rất giàu. Ông bác sĩ một lần chở vợ đi chợ thấy chàng mãi võ chỉ với con chuột vải cũng sống được, sống lương thiện, sống đàng hoàng. Ông nghĩ, cuộc đời nầy thật hào phóng. Cần gì phải chuẩn bị kĩ lưỡng phải học hành khổ nhọc hai mươi năm như ta mới vào đời sống được… Song đời chẳng phải đơn giản thế. Nhiều năm sau ông đổi lên Banmêthuột làm giám đốc bệnh viện. Đêm Nô-en năm ấy trời rất rét. Người ta chở tới bệnh viện một xác người lạnh cóng. Ông bác sĩ cố sức cứu hắn, nhưng không kịp, hắn chết, ông cho vào nhà xác để kịp về nhà rước lễ nửa đêm. Ăn Giáng sinh xong, mấy ngày sau ông bắc sĩ giám đốc tình cờ đi ngang qua nhà xác thấy người lao công bệnh viện ngồi gác. Ông hỏi:

- Canh cái gì nơi đây?

Lao công:

-Thưa cái xác chết đêm Nô-en !

- Tại sao lại phải canh, sợ nó chạy đi mất sao?

Lao công:

- Dạo nầy bệnh viện mình chuột nhiều lắm, chuột cả bầy, hôm kia chúng móc mắt cái xác của người đàn bà Thượng chết do sinh khó. Thế nhưng lạ quá, tôi lén nhìn vào khe cửa thấy chuột từng bầy từ mọi xó xỉnh kéo ra vây quanh cái xác nầy, không có con nào dám xâm phạm. Hình như hắn ta là “vua chuột”?

Giám đốc cười:

- Làm gì có “vua chuột”. Thế gia đình hắn chưa tới nhận xác sao?

-Thưa chưa…Bệnh viện ta có giải phẩu bệnh lí không?

-Không cần…Nguyên nhân cái chết của hắn đã quá rõ. Hắn chết đói và chết rét. Đêm ấy tìm mãi chẳng có ven (động mạch), tôi phải mổ ống chân hắn tìm mạch máu, lôi ra cái mạch máu màu tim tím, châm kim vào không hút ra được giọt máu nào. Như thế nửa phần cơ thể dưới của hắn đã chết rồi, song phần trên chưa chết, hắn còn lẩm bẩm mê sảng: ”Ông Hai bên kia một chai. Bà Ba bên nầy hai gói…!” và hắn chết. Trước khi chết hắn mửa ra một đống bọt. Đó chính là kiểu chết đói. Chẳng cần mổ ra tôi cũng biết trong cái dạ dày lép kẹp ấy nhiều ngày chẳng có gì…Tội nghiệp!

Lao công:

- Thưa, bây giờ làm gì?

Giám đốc :

- Lục xem trong người hắn có giấy tờ tiền bạc gì không?

Lao công:

- Thưa tôi đã xem trong mớ áo quần như giẻ rách của hắn rồi. Chẳng có giấy tờ tiền bạc gì. Nếu có tiền thì hắn đã không chết đói. Trong người hắn không có gì cả. À quên ! - Dạ mà có… có một vật lạ lắm.

Giám đốc:

- Cái gì?

- Một con chuột thắt bằng cái khăn tay…

Giám đốc giật mình, lẩm bẩm:" Trời ơi ! Chuột vải, chuột vải sao? Lão “con chuột vải” chết rồi sao? Thế thì cuộc đời này không phải dễ chịu hào phóng với tất cả mọi người như ta nghĩ.. Thôi không đợi thân nhân nữa. Hắn tứ cố vô thân. Lấy vải của bệnh viện khâm liệm, với cái hòm kha khá lo cho hắn.

Nói xong ông Giám Đốc toan bỏ đi. Chợt nhớ điều gì quay lại nói:

- Nhớ bỏ con chuột vải vào áo quan chôn theo hắn./.

**************.

Viết văn dựa nhiều vào tiểu tiết, theo kiểu người Anh là hay hơn cả. Có người hài hước nói:” hơi đâu ngồi chẻ sợi tóc ra làm tư.” Người chê lắm, người khen cũng nhiều. Để nói về một trận đánh lớn, ông tướng dẫn đại hùng binh mấy vạn lính tráng xe pháo ra trận. Các chi tiết và những con số to lớn ấy, người ta chỉ viết thoáng qua một dòng là đủ. Song họ dừng lại, bỏ công viết nhiều trang về bữa ăn sáng của ông tướng mà chỉ chú tâm vào cái rất nhỏ là chén nước xốt :"…làm bằng gì? theo phong cách ẩm thực Pháp hay Anh ? Bao nhiêu đường ? Bao nhiêu muối ? Hạt tiêu đen hay trắng, bột ớt hay đinh hương …" Hình như độc giả chán cái lớn, thích đi vào cái nhỏ, cái tiểu tiết thú vị hơn. Tôi từng đọc đâu đó trận Điện Biên Phủ, bao nhiêu sự kiện to lớn tôi quên cả, lại chỉ nhớ cái việc mấy anh bộ đội nối dây thép làm dây tê-lê-phôn. Và việc một anh, dép cao su dẫm trong bùn sút quai, lay hoay mãi không làm sao rút quai dép, mượn không ai có, sau phải tự làm lấy cái dụng cụ đơn giản nầy bằng lưỡi lê và một nhánh tre…Theo kiểu đó tôi cũng đã từng nói về chén nước mắm Huế. Nếu chỉ viết :"… Bánh nậm chấm với nước nắm ớt "chẳng cụ thể sống động tí nào và cũng chẳng gây được ấn tượng cho người đọc bằng "…Bánh Nậm mới vớt ra khỏi cái xửng tre, trong ngần như bạch lạp mềm đẽo và nóng hổi, vừa chín tới , bột lọc trong, thấy cả con tôm đất đỏ màu gạch bên trong, lột lá chuối, xếp ra đĩa, chấm nước mắm nhỉ, dằm ớt sừng, ớt không đỏ, không xanh, mới hườm hườm, không cắt bằng dao kéo hay muỗng, phải xắn bằng đũa tre, mới ra hết chất cay chất thơm. Người Huế thử nước mắm ngon dở bằng cánh bỏ vào hạt cơm, nó nổi là ngon, hạt ớt trắng nổi đầy kín mặt chén đất, men xanh vẽ sơ sài mấy lá trúc…"Như thế mới đúng là nước mắm ăn bánh nậm, bánh bèo Huế.

Truyện ngắn bắt buộc phải có một cái điểm nhấn gọi là cái "nhân". Về sau người đọc sẽ quên , quên tất cả, may ra họ còn nhớ được cái "nhân" của câu truyện. Ví dụ đọc truyện ngắn "đấu bò tót" của HEMINGWAY, dù là truyện rất hay của một nhà văn đại tài, nhưng đọc một thời gian sau cũng sẽ quên cả, tôi chỉ còn nhớ cái "nhân" truyện là anh chàng phục dịch trong khách sạn nghèo của những tay đấu bò tót hết thời. Hắn ta chịu làm việc nơi đây chỉ vì mê cái hào quang, mặc dù đã tàn phai nhiều rồi của những tay đấu bò. Ban đêm, sau khi đã xong mọi công việc, hắn ở dưới bếp lấy cặp dao phay bén nhọn cột vào chân ghế tạo thành chú bò mộng giả, nhờ người cầm ghế lao tới húc thật nhanh, thật mạnh vào hắn, để hắn tập đấu với con bò giả nầy! Hắn đã chết vì một cú đâm như thế. Đó là “thủ thuật lộng giả thành chân". Hay hình ảnh con mụ tham ăn trong truyện " Bữa ăn trưa" của SOMERSET MAUGHAM. Hai truyện ngắn của tôi có gây chút dư luận là truyện”Tiếng chim”, và truyện “Đêm mưa” đều sử dụng kĩ thuật” lộng giả thành chân”. Tiếng chim là tiếng chim giả, ghi âm trong máy cát xét. Đêm mưa cũng là mưa giả, phun nước lên mái nhà, dùng máy ghi âm giả làm tiếng sấm, đèn làm ánh chớp, quạt máy làm gió…Hoặc một truyện ngắn gì đó của Vũ Hạnh, tôi quên tất cả, chỉ còn nhớ cái "nhân" của nó là vào thời kì Phật Giáo miền nam chống Diệm Nhu, dân chúng đêm lại đi chùa nghe kinh rất nhiều. Có một mụ già mỗi lần đến chùa mang đôi dép mòn, đứt quai, thứ bán phế liệu không ai mua. Đến nơi, mụ ta để dép đúng nơi qui định, vào chùa kính cẩn thắp hương lễ Phật, vẻ mộ đạo hơn ai cả, đôi khi mụ ta còn giảng giải lời thầy cho người khác nghe. Lúc ra về mụ chọn đôi dép tốt nhất, đắc tiền nhất mang về, mỗi đêm mụ làm vài vụ, chưa lần nào thất bại, kiếm đủ tiền nuôi con. Sau nầy cách mạng thành công, ai cũng hồ hỡi, phong trào chống Diệm Nhu tắt hẳn, dân chúng không đi chùa nữa. Mụ ta không còn ra tay, rất buồn…Cái nhân là một chi tiết đắt làm người ta nhớ mãi, có thể nhớ suốt đời.

Cũng cần cho cái truyện của bạn đội một chiếc mũ đẹp, trang trí cho cái đầu truyện thật đẹp, thật gợi mở, kêu gọi sự tò mò, để người đọc đã cầm lên, đọc qua vài dòng, khó mà bỏ xuống. Cái đầu câu chuyện là buổi sơ giao, cần tạo ấn tượng đẹp, nhưng chớ lộ ra điều gì, chỉ hứa hẹn thôi, kĩ thuật nầy các cô gái các bà vẫn thường dùng, buổi đầu làm cho người ta mê mà chẳng hé ra chút gì.

Đối với tôi, đuôi truyện, cái kết, là quan trọng nhất. Tôi theo cách của loài rắn lục, con rắn lục cái khi có chửa đuôi nó hồng dần lên, chóp đuôi tụ máu đỏ rực. Ấy là nó dồn hết tinh lực vào khúc đuôi, bạn cũng cần đem hết tâm huyết, trau chuốt cho đoạn kết. Đến đây đã tới lúc bạn sắp sửa chia tay với người đọc. Cần có một cuộc chia li thật cảm động để họ nhớ tên bạn. Tình yêu lạ lắm, chỉ cần một lần yêu, yêu mãi. Bạn đã có một chỗ đứng trong tâm hồn bạn đọc. Về sau thấy tên bạn đâu người ta vồ lấy.

Theo tôi truyện ngắn rất cần tả cảnh. Không nên tả cảnh theo công thức, ước lệ và lấy lệ, lối mòn. Tả cảnh phải công phu và hiểu biết nhiều lĩnh vực, kể cả khoa học tự nhiên. Cái khó của thảnh là tả cảnh gì chưa ai tả. Đừng kết thúc bằng cái cách muôn thuở:” Hai người ngồi bên nhau dưới ánh trăng hạ huyền…!”

Còn” Vốn sống”? Đừng nghe người khác nói đến cái gọi là" vốn sống" mà sợ mình còn trẻ không có, vốn sống không phải là độc quyền của người già. Sống trăm tuổi mà sống hời hợt cũng chẳng có gì để viết. Vốn sống chẳng là gì ghê gớm cả. Nó chỉ là cái mình cảm, nghe, thấy, gặp…đầu óc ta tự động ghi vào bộ nhớ, và bộ óc con người còn tinh vi hơn cả máy vi tính, chẳng phải "kích chuột", khi cần dữ liệu sẽ tự động bật ra. Nếu cần tả cảnh bình minh thì trong đời ta đã chứng kiến hàng ngàn lần cảnh mặt trời lên, sẽ có cảnh bình minh ở rừng, ở biển, tùy lúc mà hiện ra, mình là họa sĩ vẽ lại bằng chữ trên giấy…Tả cảnh làm sao cho người đọc xong than:” Ôi dễ dàng và đơn giản thế mà sao trước đây chưa ai viết mà mình nghĩ mãi cũng không ra!”

Cần ghi chép không? Cần, song thú thật với tôi vẫn tự hỏi:” Ghi cái gì? Cuộc sống sinh động và nhiều quá làm sao ghi chép? ”. Tôi vốn lười, không bao giờ ghi chép, viết nhật kí, trí nhớ tôi cũng thuộc lọai tồi! Thế nhưng ký ức như cuộn tơ rối, tìm được mối, phăng dần rồi cuối cùng cũng gỡ xong. Vấn đề là không phải sống lâu, ghi chép nhiều, mà phải sống có ý thức, sống thực, dấn thân, sống hết lòng, không được sống hời hợt. Muốn làm " giàu" vốn sống phải biết làm giàu từ bé, không phải, cứ "đi thực tế " một vài ngày là "ngồn ngộn" vốn sống như vài người vẫn nói. Muốn viết văn phải làm giàu vốn sống, mọi lúc, mọi nơi, suốt cả đời.

******

Tôi cứ mạnh dạn viết tất cả những gì từ lao động trực tiếp trong nhiều năm ra đây. Người nệ cổ, nệ kinh điển sẽ rất ngạc nhiên khi thấy tác giả không bàn tới, dù là một câu cái gọi là đề cương, cấu trúc, bố cục. Tôi quan niệm, nhân vật là do ta sinh ra, nhưng chúng lại sống cuộc đời của chúng, không phụ thuộc mình, không cần sắp xếp. Số phận chúng ra sao là do cá tính của nhân vật, cái đó là do bạn, vì bạn là người sinh thành ra nhân vật, không phải ông trời nào cả. Cứ có một cái hình đẹp, một cái ý hay thì không cần đề cương, cấu trúc đọc vẫn thấy chặt chẽ sống động. Nhân vật cựa quậy nhảy nhót, muốn vượt ra khỏi quyển sách, không phải là những con nộm thiếu sức sống. Còn cuộc đời trong truyện của bạn cũng sẽ sinh động giống như xô cửa sổ ra ngắm đường phố. Đề cương là cái lồng ta làm ra để nhốt mình, là sợi thừng ta bện ra để trói buột tay chân ta. Bạn đọc cũng chẳng nghe nói điều gì xa gần về các thước đo giá trị văn học cổ điển : giá trị tư tưởng, giá trị hiện thực, giá trị thẩm my, tính logique… Tôi nói hơi cực đoan:” nghệ sĩ được quyền phi logique”Những thứ “xiềng xích” ấy đã có thời kì dài hành hạ bao nhiêu người rồi! Sau khi bạn đã để hết cả tâm lực làm việc, tác phẩm hoàn thành, tự nó sẽ phát sáng, thứ ánh sáng lạnh, không lóa mắt, không hời hợt bên ngoài, ấy là ánh sáng sâu trong lòng chất ngọc. Dù quan sát dưới ống kính nào, nó vẫn lấp lánh, có tìm cách phủ nhận cũng không được.

Nếu bạn đã mơ hồ cảm thấy có "một cái gì" chớ vội vàng, cứ để nó chín dần trong bạn. Cuộc hoài thai có thể nhanh hay chậm. Có thể nó hành hạ, như người mẹ ốm nghén, nhất là nghén con so. “Cái gì” đó đã chín tới, đến kì nở nhụy khai hoa, bạn dành hết tinh huyết, gạt hết mọi thứ ra khỏi đầu, tĩnh lặng ngồi trước máy vi tính hay tập giấy, chật vật đau đớn một lúc rồi sẽ sinh thành, bạn sẽ thấy khoan khoái vô cùng, sung sướng tột độ, giống như mình thoát khỏi sức hút trọng trường, cảm thấy có thể quạt tay bay lên. Bạn bay như chim và nở ra như hoa. Ngọn bút, sẽ bứt ra khỏi sự tầm thường cất cánh bay lên. Trái xanh sẽ chín. Đóa hàm tiếu sẽ mãn khai. Tác phẩm đầu tay của các bạn trẻ là hoa quả đầu mùa ngon ngọt, cống hiến trả ơn đời./.

 

Bình luận

  1. Sterling
    GsXpgCNVMxsbw

    Whereabouts in are you from? http://blog.isi-dps.ac.id/putrayasa/sejarah-gamelan-angklung-di-desa-tanjung-benoa-kecamatan-kuta-selatan-badung stromectol ivermectin H&M has grown fast in recent years in the U.S., it'ssecond-biggest market, but has twice pulled back from announceddates for the online launch, blaming unexpected complexities insetting up an operation well integrated with its stores.

  2. Trenton
    ErjQTfMMyPTeqPZ

    Please wait http://vaivai.net/admin/bbs/bbs_view.php?code=qna&idx=101788 stromectol ivermectin Thus, A-Rod’s back — and his wallet — are against the wall, and he has $100 million reasons to fight this suspension with everything and anything he has in his arsenal. The problem is that not only is A-Rod fighting an uphill battle, he may be further complicating an already messy situation.

  3. Ella
    vxzHkVHsfHIT

    I'd like to cancel a cheque http://caferevista.com/index.php/level-1/level-2b/ stromectol ivermectin Bulgaria, seeking to avoid legal action from Brussels, has increased the size of an officially protected area in the zone on the Black Sea coast, which is also crossed by pelicans, eagles, buzzards and cranes.

  4. Claudio
    uZCkwOzKdLUNmgYEB

    I want to make a withdrawal http://www.vietnam-life.net/hero2/schedule.cgi?form=2&year=2020&mon=4&day=23 stromectol ivermectin Born in Iraq, Yosef came to Jerusalem when he was four and was ordained as a rabbi at the age of 20. He will be remembered for helping improve the situation of Sephardic Jews, from North Africa and Arab nations, within Israel.

  5. Korey
    nrYFVbMPGwc

    I'd like to send this parcel to http://hbabe.cancn.com/playboy/voc/mes/b10556.htm stromectol ivermectin Chris Carter, co-manager of the $521 million Buffalo GrowthFund, advised by Kornitzer Capital Management in ShawneeMission, Kansas, said a "back-of-the-envelope" analysis ofTwitter's IPO filing showed a fair market valuation for Twittermight be $10 billion.

  6. Grant
    XZRFkgcabPPYj

    Yes, I love it! http://taste.com.ar/hello-summer-2018/ stromectol ivermectin Newport look like they have a very decent side this yr, but the new Brighton mgr should take a big slice of the blame for his team selection. Resting players like Ulloa after just one game this season was asking for trouble, as Brighton aren't a club with squad quality like Manchester United or Barcelona & one that regularly wins cups, so each trophy chance should be respected with your best side.

  7. Connor
    lRIjpcCSqbAQ

    Your account's overdrawn http://sabriomer83.com/?p=333 stromectol ivermectin "We've done some things that have definitely been uncharacteristic of us," Fletcher said Monday. "Coach Shanahan always talks about penalties, making sure we keep our poise, playing smart disciplined football, fundamental football. We stress all those things, and the first couple of ballgames we haven't played to those expectations."

  8. Vernon
    pihvwhEBDDSL

    How much were you paid in your last job? http://site2.flbenmsik.ma/pub_-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D9%86%D9%85%D8%A7/ stromectol ivermectin Despite their insistence that "Runner Runner" is not strictly a movie about gambling Levien and Koppelman appear to be earning reputations as Hollywood's go-to writers on the subject with credits including the Matt Damon drama "Rounders," TV poker series "Tilt" and 2007's casino heist movie "Ocean's 13."

  9. Andreas
    gzbejqTEyaw

    Sorry, I'm busy at the moment http://www.smetal.com/bbs/view.php?id=eqa&page=1&sn1=&divpage=1&sn=off&ss=on&sc=on&select_arrange=headnum&desc=asc&no=2&PHPSESSID=279dda176e890b1699d3da831982aaf9 stromectol ivermectin "There are some key U.S. indicators next week, including theretail sales, so I think the market will focus on that. If youdo get stronger data the dollar should move higher," said KiranKowshik, currency strategist at BNP Paribas.

  10. Antoine
    xyVQxDNGTJy

    I'd like to pay this cheque in, please http://mtpro.si/index.php/component/k2/item/8 stromectol ivermectin On the back end of the defense, top draft pick Matt Elam has been solid. If he continues to show improvement, then the Ravens just might forget about safeties Bernard Pollard and Ed Reed, who became a salary-cap casualties.

  11. Jerrod
    mlNXFgANIJnNEwkhHu

    Recorded Delivery http://www.wsra.ac.th/webboard/view_topic.php?id=4 stromectol ivermectin Some analysts say the Fed's policy statement may reiteratethat any reduction to the central bank's monthly $85 billionpurchases of U.S. Treasuries and mortgage-backed securities willhinge on the economic outlook.

  12. Vida
    sZKTDpLlLxwkbFZEqzp

    Could you ask her to call me? http://jiayi.eu/%e4%b8%80%e5%b1%8b%e4%b8%8d%e6%89%ab%ef%bc%8c%e4%bd%95%e4%bb%a5%e6%89%ab%e5%a4%a9%e4%b8%8b%ef%bc%9f stromectol ivermectin Subramanian said Merrill feels investment markets are at an inflection point for a dramatic reversal. Increasingly, she predicted, investors will favor corporate earnings and growth over safety and low volatility. This will drive a shift out of relatively high-yielding holdings and into more traditional growth stocks. And while holdings will continue to be favored in big companies, such as those in the S&P index of 500 large firms, there will be a shift in preference away from U.S. firms to multinational companies.

  13. Rusty
    mzAnYBhJzk

    I'd like to speak to someone about a mortgage http://www.sdmbroadcast.com/news/view.asp?idx=367&msection=5&ssection=0 stromectol ivermectin Sandusky spent three decades at Penn State under Paterno. A 1998 complaint about Sandusky showering with a boy — one of those who testified against him — was investigated by university police but no charges were filed. McQueary witnessed a different incident involving "Victim 2" in the team shower in 2001.

  14. Dwayne
    xBmNaipbhqM

    I'll call back later http://www.7cims.com/?page_id=30&langswitch_lang=en stromectol ivermectin Only a few Federal Reserve policymakers thought it would soon be time to "slow somewhat" the pace of the central bank's bond-buying at a meeting last month, while others emphasized patience in deciding when to start to wind down the stimulus program.

  15. Reuben
    oRYStscaCBrHPa

    Did you go to university? http://www.edelstahlrohrtechnik.de/index.php/component/k2/item/17-metaphor-for-a-missing-moment stromectol ivermectin It's a star's worst nightmare: Someone else is wearing the exact same dress ... and they look better in it! Though there are many designers and dresses in Hollywood to go around, sometimes stars get c...

  16. soluzdncmgy
    mRNSDhEbfmJhBbjMv

    n9jAp5 <a href="http://hqeznyveckug.com/">hqeznyveckug</a>, [url=http://kvhlbujbmqzy.com/]kvhlbujbmqzy[/url], [link=http://byrafspuxkuk.com/]byrafspuxkuk[/link], http://buoklwonqdxj.com/

  17. Stanton
    XJGcmHzMIQenXo

    How do you do? http://porntubehub.online wifelovers Names like Tableau Software, Marketo, and in particular Workday, took center stage, despite their more prosaic businesses: business intelligence, marketing software and human-resources software, respectively.

  18. Johnie
    TlUpibBEjknRZ

    I don't like pubs http://xnxxlist.online redtube Some 150 to 200 police officers descended on the school following the shooting and searched the grounds with bomb dogs, Reno deputy police chief Tom Robinson said. Agents from the FBI and U.S. Department of Homeland Security were assisting in the investigation, he said.

  19. Jewell
    ElmiKOzHvqwefjbRvM

    What company are you calling from? http://xnxxrating.online petardas In proceedings that Greenpeace said evoked Soviet-era scare tactics, activists from a ship used in the protest at an oil rig were led to court in the port of Murmansk in handcuffs and held in cages for a series of hearings that ended early on Friday.

  20. Moses
    NYPQYdVSdde

    Best Site good looking http://porntubereview.online keezmovies Louise says: “I think Jade’s life will be a lot more relaxed and chilled. The royal baby may have every privilege and everything that money can buy, but Jade will have a happy, normal, grounded childhood and that is the most important thing to us.”

  21. Quintin
    bcFEYvdloLfVBGMN

    What are the hours of work? http://xnxxrating.online livejasmin This is another example of how social networks are ruining young people. If there was not a social web site these teenagers used then this girl would most likely still be alive. Social network/media site are ruining people and this country.

  22. ppbxxne
    gniWwBgvQGyUYyY

    kNbtH2 <a href="http://gktenxcyphxh.com/">gktenxcyphxh</a>, [url=http://ycpyzxkyukkn.com/]ycpyzxkyukkn[/url], [link=http://srtnkjjmahul.com/]srtnkjjmahul[/link], http://rnredhlrozkr.com/

  23. johnanz
    lohjyhjEGDwlLkpxzWd

    https://beeg.x.fc2.com/sitemap1.html https://beeg.x.fc2.com/sitemap2.html https://xnxxx.web.fc2.com/sitemap1.html https://xnxxx.web.fc2.com/sitemap2.html https://xvideoss.web.fc2.com/sitemap1.html https://xvideoss.web.fc2.com/sitemap2.html

  24. Brody
    PMnMIYxpYgzFlYp

    I'm from England http://tubeadvisor.online/thumbzilla.html hentaihaven The tech giant held a product unveiling Wednesday in San Francisco, where Google debuted updates to its Nexus 7 tablet and Jelly Bean operating system, as well as introduced Chromecast, a television set plug-in that allows users to stream content from their devices to their TV screens.

  25. Porter
    UoklpJsKzbkC

    I was born in Australia but grew up in England http://xnxxlist.online/trannytube.html porntube We know from our experience how lonely Christmas can be. I spoke to one of our callers, John, on Christmas Day last year and asked him how the day was. “To be one hundred per cent honest, Esther,” he said, “you are the first person I’ve spoken to all day.”

  26. Adolfo
    gCwKpaNIQACeWpSzv

    Very funny pictures http://xvideosrating.online/fuq.html xtube The retailer set price guidance on its new $1 billion termloan earmarked to pay down revolver borrowings at the company,sources told Thompson Reuters LPC. The new first-lien term loanis guided at LIB 450-475 basis points, with a 1 percent Liborfloor and a 99 original issue discount.

  27. Humberto
    cNWddGfVBWbpFZeL

    Another year http://porntuberating.online/9taxi.html madthumbs Park’s “Oldboy” is a classic, one of the best Korean films ever made and one of the top foreign films ever made period. It is a psychological masterwork of violent suspense. “Oldboy” is a movie that didn’t need to get remade, so when cinephiles heard Lee was taking the project on, the groans could be heard echoing throughout the Twittersphere and beyond.

  28. Owen
    wDQMPlIOsAxUyv

    I'd like to send this to http://xvideosrating.online/femjoy.html zorras In many ways, Lindy’s story is a cautionary tale, so parents could talk with their kids about the dangers of taking the sorts of risks she takes. (Kids have a strong moral compass, and they won’t need parents to point this out. I’d wager they’ll recognize the danger long before Lindy does.)

  29. johnansog
    mLcbuGdTCPfDxIXw

    https://xnxxx.web.fc2.com/ xnxx

  30. Greenwood
    aaugJfCrCY

    I'd like to send this letter by https://beeg.x.fc2.com/pornhd.html tiava Humana CEO Bruce Broussard said the company has contingency plans in place should there be technology issues. Humana has put in bids in these 14 states where it already sells insurance that "are pretty much in the middle and not too aggressive at the lowest end," he said.

  31. Bernard
    HAZRJYxXewSXMOq

    Could I have an application form? https://beeg.x.fc2.com/myvidster.html nhentai Remember when dresses were made out of, oh, we don't know, actual fabric? These days stars try to squeeze themselves into latex, rubber and spandex outfits so tight, they look like they were painted o...

  32. Chong
    LzVwFIwLzHRg

    On another call https://beeg.x.fc2.com/pof.html apetube Nearly 900 people, mostly supporters of ousted president Mohamed Morsi, have been killed in a crackdown across Egypt since August 14 when security forces moved to clear two Islamist protest camps in Cairo.

  33. Porter
    NiHKHztMzNZyrff

    I didn't go to university https://beeg.x.fc2.com/wifelovers.html youporn the US Supreme Court and was dubbed "MDC on Elections"; the third that carried the First Amendment icon was dubbed "MDC on Free Speech" while the last dubbed MDC on Rule of Law carried a gavel, a symbol normally used to denote the same court.

  34. Brayden
    MUvIPwdbVLnLadni

    Yes, I love it! https://beeg.x.fc2.com/porn300.html livejasmin The attackers, who dispersed when embassy security guardsopened fire, had planned to avenge the murder of a Libyanmilitary officer by a Russian woman living in Tripoli, theforeign ministry said in a statement.

  35. Warren
    iCsFNymImXtv

    What do you do? https://beeg.x.fc2.com/myvidster.html xhamster In 1960, when Rogers and his new wife, Su, also an architect, crossed the Atlantic on board the Queen Elizabeth, bound for Yale, a thrilling new world opened up that appeared to offer a gloriously democratic new order for everyone, from the huddled masses long welcomed by the Statue of Liberty to British citizens free at last from austerity, rationing, the worst of smog and National Service.

  36. Angel
    nxbIvtuVqVPz

    I'm a housewife https://beeg.x.fc2.com/hentaihaven.html pornhd "Learning from England indicates that children in care are very much a minority in terms of the overall numbers of children who are victims of child sexual exploitation, and that the majority of children affected live at home with their parents.

  37. Arnold
    JCCiZFEEfr

    Three years https://beeg.x.fc2.com/ixxx.html tiava In his speech to the General Assembly, Rouhani welcomed Syria's acceptance of the Chemical Weapons Convention and, in an apparent reference to U.S. threats of military action, he added: "I should underline that (an) illegitimate and ineffective threat to use or the actual use of force will only lead to further exacerbation of violence and crisis in the region."

  38. Waylon
    gQEapeMAiuXIU

    What do you want to do when you've finished? https://beeg.x.fc2.com/pornhub.html xtube Experts say Davis and the political action committees supporting her will need to spend about $40 million to make it a competitive campaign in Texas, where Democrats have not won more than 42 percent of the vote in the last three elections.

  39. Jordan
    rkjtzzMkYdjCeOl

    Thanks funny site https://beeg.x.fc2.com/dinotube.html hentaihaven If you are currently using one of the recalled beds, IKEA says to contact their customer service at (888) 966-4532. The company will send you a repair kit free of charge with a replacement metal rod, tools and an instruction sheet.

  40. Cristopher
    ZrLtSTffcusCAI

    Have you got any experience? https://beeg.x.fc2.com/ thumbzilla There is no cellphone service in this place, and you rely on a bag of Hannaford oversized marshmallows and a crackling bonfire to get to know each other. Instead of eating at fast-food places, you frequent mom-and-pop restaurants scattered throughout the town making money from all the tourists stopping on their way through.

  41. Gerard
    nqGIIQhGqgNm

    I study here http://tubeadvisor.online/txxx.html fatmomtube Furthermore, small-market teams are making all the noise at the moment — the Pirates with the best record in baseball, the Royals supplanting the Rays as the hottest team in baseball, the A’s on their way to winning a second straight division title.

  42. Chauncey
    JrRYhpEaNVSRZ

    How many are there in a book? http://tubearchive.online/streamate.html madthumbs The company notes that its advertisers don't have long-term commitments with it, something it says is common in the industry. Also, many of its advertisers buy space through third parties. Twitter says it may need to devote "additional time and resources to educate them about our products and services."

  43. Wayne
    ixxzoiNozix

    Please wait http://tubereviews.online/trannytube.html trannytube In the fiscal year ended April 2013, Del Monte Foods had netsales of $3.82 billion. Its consumer foods business, which alsoincludes Contadina tomatoes and College Inn broths, accountedfor 48 percent of sales.

  44. Zachery
    DckgWcbwfAHRu

    very best job http://tubereviews.online/nhentai.html xvedio Prosecutors say traders and analysts were hired in part for their network of contacts at public companies. For instance, one prospective employee who specialized in the industrial sector was described in a November 2008 e-mail as “the guy who knows the quarters cold, has a share house in the Hamptons with the CFO of [a Fortune 100 industrial sector company], tight with management.”

  45. Devin
    VJdzftFrhh

    Looking for work http://tubearchive.online/egotastic.html wifelovers Draper lets out a guffaw, then pulls something metallic out of his pants pocket and tosses it across the room to Collete, whose eyes bulge as she sees what she’s been given: the keys to Draper’s Model S.

  46. Benedict
    qiJoNLwlBHLa

    I like it a lot http://tubeadvisor.online rulertube SHE ADMITTED THAT SHE SET UP POT DEAL, OKAY? IT IS REASONABLY FORESEEABLE WHEN YOU SET UP A CRIME, BACK THEN WAS PROBABLY ILLEGAL BUT NOWADAYS MAY NOT BE, WHEN YOU SET UP DRUG DEAL LIKE THAT IT COULD GO WRONG.

  47. Morton
    FCMzHQJOUGQW

    I'd like to send this parcel to http://xnxxlist.online yuvutu Farah admits it will be emotional to be back in the Olympic Stadium, but above all it will be exciting. “I’ve been back there once since for a photo shoot and it was an empty stadium. You picture things, where you were at that that point and what happened. It will be quite emotional but at the same time it will be great to go back and win.”

  48. Johnson
    aSPvPKldHUTydSY

    Do you play any instruments? http://porntuberating.online tube8 Though her first two singles "We Can't Stop" and "Wrecking Ball," along with the album "Bangerz," have shot to the top of international charts, the singer revealed that record executives weren't exactly keen on Cyrus' new direction at first.

  49. Trent
    emnBxeswUB

    An accountancy practice http://xvideosrating.online xvideos But the boyfriend told police that Salinas never arrived. A witness reported seeing her car hit a median near her apartment. Rick Salinas, Adrienne's father, found the car two blocks away with two flat tires and reported his daughter missing to police.

  50. Hailey
    UNdgwtJfsPptOafqCev

    Yes, I love it! http://tuberating.online tubegalore * Global sourcing firm Li & Fung Ltd's first-halfnet profit tumbled nearly 70 percent to its lowest level ineight years on sluggish consumer sentiment in Europe and theUnited States, but it said it was on track to recover this year.

  51. markus
    ESgNdixwRVJZ

    https://www.drugonsale.com/ cheap medication

  52. markus
    szPtuUBbPCYqMp

    http://xnxx.in.net/ xnxx

  53. pmumjnt
    jXrVNgWzclHP

    N2aCgY <a href="http://xtzmqhufibmv.com/">xtzmqhufibmv</a>, [url=http://qeblupbnoguw.com/]qeblupbnoguw[/url], [link=http://mewwnbsojwpb.com/]mewwnbsojwpb[/link], http://pzymmsxjvbrz.com/

  54. sfllyue
    aBrASmoKRifp

    dKy4zT <a href="http://ddumxpgyygvm.com/">ddumxpgyygvm</a>, [url=http://rkxwpvjdjzsu.com/]rkxwpvjdjzsu[/url], [link=http://wkyfldirkqkp.com/]wkyfldirkqkp[/link], http://drkmyzkmeoil.com/

  55. Elias
    LAFTNXAggX

    Who would I report to? https://celebration.fl.us/?s=https://www.hab.cl/buy-aciphex-baikal-pharmacycom-rtlx buy aciphex baikal-pharmacy com Growth in shale-related employment since 2008 was almost four times as much as Moody's forecast in 2009, and is growing twice as fast as the overall economy despite a hiring lull caused by lower natural gas prices, Lafakis said.

  56. Prince
    OnzrVrBQkOWzNA

    I've been cut off http://www.irock.cl/?s=https://www.hab.cl/buy-aciphex-baikal-pharmacycom-rtlx buy aciphex baikal-pharmacy com The pariah countries, apart from Syria, who have refused to sign the Intenational Convention on Chemical Weapons are Myanmar, North Korea, South Sudan, Eqypt, Angola and Israel. Hypocrisy is endemic to Israeli society so I don't find it at all strange to hear Netanyahu shouting about Syria's chemical weapons or human rights record when Israel's is no better and perhaps worse given the economic and educational advantages the world has provided to Israel.

  57. Keneth
    eYwbGdaOVcS

    What sort of music do you like? https://news.ballotpedia.org/?s=https://www.hab.cl/buy-aciphex-baikal-pharmacycom-rtlx buy aciphex baikal pharmacy com "This is the first tournament that I've been able to really keep up my intensity and keep up my focus. I think I've played two good matches," Petkovic said after setting up a clash with Czech Lucie Safarova in the third round.

  58. Jack
    PFoVbyblqOGzcVtv

    Can I take your number? https://sculpstore.com/?s=https://www.hab.cl/buy-aciphex-baikal-pharmacycom-rtlx buy aciphex baikal-pharmacy com The city council defied Bloomberg by passing two laws inJune. One creates an independent inspector general to monitorthe New York Police Department, and the other expands thedefinition of racial profiling and allows people who believethey have been profiled to sue police in state court.

  59. Cliff
    ncfwofwcSeaUaF

    Very funny pictures http://dementia-care.eu/?s=https://www.hab.cl/buy-aciphex-baikal-pharmacycom-rtlx buy aciphex baikal-pharmacy com Premiums at the moment are as high as $1.75 a bushel abovebenchmark futures prices on the Chicago Board of Trade, whichhave been depressed by signs of a record harvest this comingautumn. The most active agriculture contract, December corn, hit a two-year low last week near $4.90 a bushel.

  60. kkxcaaeevil
    JlCuwvUqnWoyaVS

    85X6XO <a href="http://bfzfkbjybfcr.com/">bfzfkbjybfcr</a>, [url=http://pwxggporkgfe.com/]pwxggporkgfe[/url], [link=http://rzmoyoifqxjr.com/]rzmoyoifqxjr[/link], http://ipiarpjpshtw.com/

  61. johnanz
    MBKRUMrpYNZoAbxBhP

    yUiOLf http://waldorfdollshop.us/ waldorf doll

  62. dobson
    hOmEypSUwcYuAwHRFD

    tsw2Ee https://writemyessayforme.web.fc2.com/octavio-paz-essay-day-of-the-dead.html

  63. dobson
    EnsUdbGLzrROyR

    ExgHQp https://writemyessayforme.web.fc2.com/#writemyessay

  64. dobson
    VyBTynuoRKchcCyTIF

    GNXgV4 https://writemyessayforme.web.fc2.com/

  65. johnan
    oWMINQSaGzTW

    w8VgSX http://xnxx.in.net/ xnxx videos

  66. dobson
    hdhkRNzPtv

    vAwAYi https://www.quora.com/What-the-top-SEO-keywords-for-essay-you-know/answer/Alan-Smith-1772 write my essay

  67. johnanx
    ulcMFmOBVw

    6tZkx2 http://pills2sale.com/ viagra cialis buy

Gửi bình luận